Հայերէն ընթերցանութիւնը. խնդիրներ եւ մարտահրաւէներ

ՍԵՒԱԿ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԳԻՐՔԸ ՈՐՊԷՍ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹԻՒՆ...
Գիրքը որպէս սպառողական ապրանք, ինչպէս որեւէ այլ արտադրութիւն, կ’ենթարկուի արտադրութեան եւ պաhանջքի (supply& demand) օրէնքներուն:
Հակառակ այն իրականութեան որ անգրագիտութեան երեւոյթը բաւական նուազած է հայ ժողովուրդի զաւակներուն մօտ, նամանաւանդ երիտասարդ սերունդին մօտ, հայերէն գիրքի hրատարակութեան ճարտարարուեստը եւ hոն օգտագործուող թեքնիքը տակաւին բաւականին տկար են եւ անբաւարար, hամեմատած ուրիշ ժողովուրդներու գիրքերու արտադրութեան ճարտարարուեստին:

Լոյս տեսաւ «Ուղղագրական-Բացատրական Բառարան»ը

ԵՂԻԱ ԳԱՅԱՅԵԱՆ

 

«Ուղղագրական-Բացատրական Բառարան»ը կ’ընդգրկէ  ե – է, ո – օ, հ – յ գիրերու ուղղագրական տեսակէտէ դժուարութիւն ունեցող չորս բառացանկեր՝ շուրջ 3150 բառ։
Բառարանը նախատեսուած է Սփիւռքի հայկական նախակրթարաններու, միջնակարգ եւ երկրորդական վարժարաններու աշակերտութեան, ինչպէս նաեւ անսխալ գրելու փափաք ունեցողներու համար, ովքեր նախանձախնդիր են մայրենի լեզուի նկատմամբ։

Կը մնայ յուսալ թէ իր տեսակին մէջ առաջին այս բառարանը, որ, բնականաբար, չէր կրնար ընդգրկել մայրենի լեզուի ուղղագրական տեսակէտէ դժուարութիւն ունեցող բոլոր բառերը, պիտի նպաստէ սփիւռքահայ աշակերտութեան եւ ընթերցասէր հանրութեան ուղղագրութեան բարելաւումին եւ անսխալ գրելու ճիգին։

Արեւմտահայերէնի պաշտպանութեան կռուաններէն մին շատո՜նց շիջեցաւ (գաղութահայ պատառիկ)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ

Այն օրէն երբ զարմանալի որոշումով մը փակուեցաւ Համազգայինի Հայագիտական Բարձրագոյն Հիմնարկը, արդէն իսկ ազդանշանը կը տրուէր գաղութահայ կեանքի տարբե˜ր երազանքներու շիջումին:

Միւս կողմէ հաւանաբար հարց պիտի տրուի, թէ ճի՞շդ մօտեցում է գաղութի մը ճակատագիրին առնչել հիմնարկի մը գոյութեան իմաստը, այդ ալ հայագիտականի ձեւաչափով:

Արեւմտահայերէնի Պաշտպանութեան Յանձնաժողովը սկսաւ աշխատանքի

Արեւմտահայերէնի Պաշտպանութեան Յանձնաժողովի Լիբանանի անդամները Չորեքշաբթի, 3 Հոկտեմբեր 2012-ին, Անթիլիասի Մայրավանքին մէջ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի նախագահութեամբ գումարած նիստի ընթացքին առին հետեւեալ որոշումները.-
ա) Վերջնական ձեւ տալ Յանձնաժողովի աշխատանքային ուղեգիծին յատուկ ենթայանձնախումբի մը ճամբով, Սփիւռքի այլ գաղութներու մէջ գտնուող իր անդամներու կատարած առաջարկներու լոյսին տակ:
բ) Արեւմտահայերէնի մէջ գործածուող լեզուական եւ ուղղագրական սխալները ճշդելու ձգտող կատարուած աշխատանքի առաջին բաժինը որոշուեցաւ քննել եւ յառաջիկային այս ուղղութեամբ լծուիլ գործնական աշխատանքի:
գ) Յանձնաժողովը որոշեց լծուիլ մասնագիտական բառերու առձեռն բառարան մը պատրաստելու աշխատանքին:

Առաջ քան զամենայն՝ մեր մեծասքանչ մայրենին

Ս. ԿԻՐԱԿՈՍԵԱՆ

Քանի մը օր առաջ, Երեքշաբթի 21 Փետրուարին, 13-րդ անգամ ըլլալով, ՄԱԿ-ի մաս կազմող բազմատասնեակ երկիրներ նշեցին «Մայրենի Լեզուի Միջազգային Օր»-ը: 1999-ին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէ ճշդուած այս միջազգային տօնը յատուկ տարողութիւն ու կշիռ կը ստանայ համայն մարդկութեան, բայց` յատկապէս փոքր ժողովուրդներու համար, մանաւանդ երբ կը գիտակցինք այն ահաւոր իրողութեան, որ երկու շաբթուան ընթացքին լեզու մը անհետ կը կորսուի Երկրագունդ անուն մեր դժբախտ մոլորակին վրայէն:

Հաւատարիմ, միշտ հարազատ եւ պատնէշի վրայ

Պահակագունդը կը մեռնի բայց չի յանձնուիր:

Իր երկրին եւ մարդկութեան վնաս պատճառած Նափոլէոնի հիացող չեմ: Բայց հաւատարիմ զինուորներուն վերագրուած խօսքը, ըստ որուն պահակագունդը կը մեռնի բայց չի յանձնուիր, երբ ամէն բան փուլ եկած էր, կ’ալեկոծէ մտածումներս:

Խօսքը անտիտղոս մարտիկներու:

Ո՞ր կայսեր կը ծառայէ Ռոպէր Հատտէճեան:

Ո՞ր տարածութիւններուն պահակն է, երբ պարտուածներու ջոլիրը զինաթափ է, շարքէ դուրս եկած է եւ կը ծառայէ աստուածաշնչական Ոսկի Հորթին: Իսկ պահակագունդը կը սպասէ զայրացած Եհովան…

Վահան Թէքէեան, Մուշեղ Իշխան, Շաւարշ Միսաքեան, Շաւարշ Նարդունի, Շնորհք պատրիարք եւ ուրիշներ, այժմ նաեւ Ռոպէր Հատտէճեան, ժամանակակից մեծ եկեղեցական մը, հանդիսացան զինուորեալներ,եղան եւ են, բայց չկայ պահակագունդ:

Սփիւռքը կրնայ վերականգնիլ միա՛յն հաստատութենական մտածողութեամբ

Իբրեւ նախաբան

Կրնայ պատահիլ, որ հակաճառելով վերեւ ընդգծուածին, ըսուի, թէ սփիւռքեան իրականութեան համար այդքան ալ անծանօթ չեն նշեալ մօտեցումները, որովհետեւ յետ Եղեռնի հայ զանգուածներուն համար տասնամեակներու ընթացքին իսկ յստակ դարձան, թէ առանց համապատասխան կառոյցներու հաստատման եւ կամ նորովի ստեղծման, կարելի չէ այլապէս գոյատեւել եւ ուծացումէ փրկել իրերայաջորդ սերունդներ:

Խօսքէն անցնիլ գործի՛

Սոյն գրութիւնը խտացումն է Արամ Ա. Կաթողիկոսի փակման խօսքին` արտասանուած Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան կողմէ կազմակերպուած Համասփիւռքեան Կրթական Գ. Համագումարին` նուիրուած արեւմտահայերէնին, Պիքֆայա, 20 Օգոստոս 2011: 

Արեւմտահայերէնի փրկութիւնը համազգային առաջնահերթութիւն է

Սոյն գրութիւնը խտացումն է Արամ Ա. Կաթողիկոսի ողջոյնի խօսքին, արտասանուած՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան կողմէ կազմակերպուած Համասփիւռքեան Կրթական Գ. Համագումարին` նուիրուած արեւմտահայերէնին, Պիքֆայա, 18 Օգոստոս, 2011-ին:
Հայրապետական օրհնութեամբ ու քրիստոնէական ջերմ սիրով կ՛ողջունենք ձեզ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքի սրբազան յարկէն ներս: Արդարեւ, Մեզի համար ու վստահ ենք մեր ժողովուրդի զաւակներուն համար սրբազան է այն կառոյցը, որ լծուած է հայակերտումի այնքան հրամայական առաքելութեան: Այս հոգեմտաւոր առաքելութիւնն է, որ կը կենսագործուի դպրեվանքին մէջ, ուր բանաստեղծին բառերով` «կապարն ոսկի եւ նիւթն ոգի դառնան…»:

Կրթական Գ. Համագումարի եզրափակումը

Շաբաթ, 20 Օգոստոս 2011-ին, Պիքֆայայի Ս. Աստուածածին վանքին մէջ եզրափակուեցաւ համասփիւռքեան Կրթական Գ. Համագումարը` հովանաւորութեամբ Արամ Ա. Կաթողիկոսի եւ կազմակերպութեամբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան, գործակցութեամբ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունքին:

Կրթական Գ. համագումարին երկրորդ օրը

Ուրբաթ, 19 Օգոստոս 2011-ին շարունակուեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան կողմէ կազմակերպուած ու Արամ Ա.  Կաթողիկոսի բարձր հովանաւորութիւնը վայելող համասփիւռքեան Կրթական Գ.  Համագումարը՝ Պիքֆայայի Ս. Աստուածածին վանքին մէջ, քննարկումի սեղանին վրայ դնելով արեւմտահայերէնը իր բոլոր հարցերով ու իր շուրջ ստեղծուած մտահոգութիւններով:

Արեւմտահայերէնի հիմնախնդրին քաղաքական նշանակութիւնը

Համասփիւռքեան Կրթական Գ. Համագումարը, իր նախաձեռնող կողմով, կայացման վայրով, մասնակիցներով եւ արծարծած նիւթերով իրադրային նշանակութիւն ունենալու բոլոր հանգամանքները ունի: Համագումարը, որ նուիրուած է «Արեւմտահայերէնի կացութիւնը այսօր` մարտահրաւէրներ եւ առաջադրանքներ» նիւթին, կոչուած է քննարկելու ամէնէն հրատապ նիւթը, որ կը յուզէ նախ եւ առաջ ամբողջ արեւմտահայ աշխարհը:

Համասփիւռքեան Կրթական Գ. համագումարի առաջին օրը

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան կազմակերպութեամբ եւ նախագահութեամբ Արամ Ա. Կաթողիկոսի, երէկ` Հինգշաբթի, 18 Օգոստոս 2011-ին, առաւօտեան ժամը 10:00-ին, Պիքֆայայի Ս. Աստուածածին վանքին մէջ տեղի ունեցաւ պաշտօնական բացումը Համասփիւռքեան Կրթական Գ. Համագումարին` նուիրուած «Արեւմտահայերէնի կացութիւնը այսօր` մարտահրաւէրներ եւ առաջադրանքներ» նիւթին: Համագումարի կազմակերպական բոլոր աշխատանքներուն իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէր նաեւ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունքը` գլխաւորութեամբ բաժանմունքի տնօրէն դոկտ. Զաւէն Եկաւեանի:

Արեւմտահայերէնի հիմնական դասագիրքեր՝ Սփիւռքի հայկական դպրոցներուն համար

Հայաստանի Սփիւռքի նախարարութիւնը կը մշակէ տարրական, միջնակարգ եւ երկրորդական դպրոցի արեւմտահայերէնի հիմնական դասագիրքեր, որոնք պիտի տրամադրուին Սփիւռքի վարժարաններուն:

Արեւմտահայերէնը կորստեան շեմին

Դալար Շահինեան կը դասախօսէ Cal State Long Beach համալսարանի համեմատական գրականութեան բաժանմունքին մէջ։ Իր անգլերէն գրութիւնը լոյս տեսած էր անցեալ տարի հայ մամուլին մէջ։ Պետօ Տեմիրճեանի կատարած հայերէն թարգմանութիւնը լոյս տեսած է Tert.am կայքէջի Մայիս 25ի թողարկումին մէջ։ Այս շահեկան յօդուածը  (լրիւ վերնագիրն է՝ «Արեւմտահայերէնը կորստեան շեմին. ԵՈՒՆԵՍՔՕյի ճանաչումը եւ աքսորեալ լեզուի գրականութեան հարցը») ամբողջութեամբ կու տանք՝  որոշ խմբագրութեան ենթարկելէ ետք։ Յետգրութեան մէջ, թարգմանիչը կը մատնանշէ.

«Հետաքրքրական է, որ այս գրութիւնը՝ արեւմտահայերէն լեզուին կենսունակութեան սպառնալիքին մասին, ցարդ տեղ չէ գտած արեւմտահայերէն մամուլի մէջ. բնագիրը անգլերէն է, թարգմանաբար տեսնելով ֆրանսալեզու եւ արեւելահայերէն լրատուական միջոցներու մէջ, որոշեցի ես ինքս թարգմանել, յուսալով որ արեւմտահայերէն մամուլի մէջ պիտի հրատարակուի։ . . . Կը մաղթեմ, որ այս աշխատանքը խնդիրի քննարկման սկիզբ մը ըլլայ»։

Հարցազրոյց Յարութիւն Քիւրքճեանի հետ

Անցեալ տարուան Յուլիսին, Երեւանի մէջ տեղի ունեցաւ արեւմտահայերէնի ուսուցման նուիրուած գիտաժողով մը՝ Սփիւռքի նախարարութեան կազմակերպութեամբ։ Յունաստանի «Ազատ Օր» օրաթերթը հարցազրոյց մը ունեցած էր անոր մասնակիցներէն՝ մանկավարժ եւ հայերէնի դասագիրքերու հեղինակ Յարութիւն Քիւրքճեանի հետ։ Ստորեւ կու տանք այդ հարցազրոյցը։